Hỗ trợ trực tuyến
0931.799.628
Liên kết website :
Số người truy cập: 2.121.316
Đang online: 12

 

 




ĐH Kiến trúc TP.HCM: Đã đến lúc ra khỏi tháp ngà

Nguồn lực cho kinh tế: Ngành Kiến trúc (P1)

Bài ca Kiến trúc   

[ Đăng ngày: 14/04/2021 ]

 15/4/2021
Chuyện dùng lam để che chắn chống nóng lại gắn liền với bao bọc bên ngoài nhà, tức là “đụng chạm” phần hình thức, phần người ta khá quan tâm, dù chưa chắc đã “xài” cái hình thức đó hàng ngày. Gắn lam cả ngoài lẫn trong nhà đang là xu hướng thời thượng chục năm trở lại đây với biệt thự, nhà phố, và cả công trình công cộng. Nhưng lạm dụng lam, hay nói cách khác là dùng lam không đúng chỗ đúng kiểu, dùng lam như một hình thức “thể hiện, trình diễn” thì không phải dễ nhận ra, ngay cả trong giới chuyên môn. Càng ngày càng xuất hiện nhiều vật liệu, giải pháp liên quan đến việc “bao bọc”  bên ngoài công trình, và do đó, cũng gia tăng không ít những thắc mắc, mâu thuẫn, xử lý sai lệch trong gia chủ cũng như nhà thiết kế.

* Lam, tuy mới mà cũ:

Các dạng tấm che nắng cho nhà cửa thực ra không hề xa lạ ở điều kiện khí hậu nhiệt đới nóng ẩm mưa nhiều như nước ta. Từ nếp nhà truyền thống đan các tấm phên tre thành mảng chắn nắng, đến các công trình thời 1950 – 1970 dùng lam bê tông tạo hình rất phong phú, tạo nên dấu ấn của “thương hiệu kiến trúc Sài Gòn” từ công trình dân dụng đến công nghiệp, thương mại hay bệnh viện… đã dùng hệ lam bao che vừa thích ứng tốt khí hậu địa phương, vừa tạo nét riêng về thẩm mỹ đương đại mà rất dân tộc. Những sáng tạo trong lam bê tông, gạch bông gió, lam nhôm… mang nhiều đặc trưng không thể thay thế ở các công trình nổi tiếng như dinh Độc Lập, đại học Y dược TP.HCM, thư viện Khoa học tổng hợp, bệnh viện Chợ Rẫy… vẫn đang tồn tại qua thời gian, minh chứng cho một giải pháp kỹ thuật hợp lý, được nghiên cứu thiết kế và thi công có chất lượng, thậm chí tạo nên chuẩn mực một thời và được không ít công trình lớn nhỏ khác học hỏi, áp dụng khá nhiều.

Thủ pháp xử lý lam bê tông khá phù hợp khí hậu nhiệt đới, một thời phổ biến trong nhiều công trình ấn tượng tại Sài Gòn

Ưu điểm khá phổ biến: lam giúp bao che mặt đứng, ngoài cửa sổ, trên sân thượng… đồng thời ngăn mưa tạt, làm giàn cho cây xanh, chắn tầm nhìn xuyến thấu từ ngoài vào công trình… Do vậy bố trí lam cho mặt ngoài nhà thường hay đi kèm nhiều công dụng khác nhau, với khả năng phối kết, tạo hình phong phú. Bên cạnh đó, lam ít bị phụ thuộc vào dạng thức hình khối của công trình, không chịu gò ép chặt chẽ như tỷ lệ thức cột cổ điển hay quy cách mái với độ dốc phù hợp như trong thiết kế công trình mái ngói, kiểu xưa. Lam còn có thể sản xuất độc lập tại xưởng theo quy cách chuẩn, làm xong phần thô mới gắn vào nhanh gọn, phủ kín mặt dựng cho nhu cầu quảng cáo, dịch vụ, thương mại của nhà phố. Lam xoay hoặc đóng mở linh hoạt, lam hạn chế được vài bất cập về công năng bên trong của mặt bằng (ví dụ như giúp che nơi phơi đồ, chắn trước khu vệ sinh…) góp phần tạo nên một dạng nhà “lấy lam làm ngôn ngữ chính” rất có nét riêng, thậm chí được coi là thiết kế nhiệt đới hiện đại.

Dĩ nhiên “huyền thoại” nào cũng có mặt trái, nhược điểm, và hệ lam dùng cho công trình nhà ở cũng thế. Cấu tạo có thể phức tạp dẫn đến chi phí cao, hoặc kiểu lam thô mộc thì nhiều bề mặt bụi, ngóc ngách khó vệ sinh, thậm chí lam bọc kín mít khiến khả năng thoát hiểm bị hạn chế (đã từng xảy ra ở công trình thương mại dùng hệ lam bê tông quá kiên cố nên ngăn cản thoát hiểm khi xảy ra hỏa hoạn).

Bên cạnh đó, cần nhìn nhận lam không chỉ và không thể là cấu kiện duy nhất giúp che chắn ngôi nhà trước tác động thời tiết. Mái nhà, hành lang, tấm che cửa sổ, tường xây, chọn hướng đón gió và thoát gió đúng… đều ảnh hưởng đến một ngôi nhà có mát mẻ dễ chịu hay không. Nếu chỉ nhìn vào một mảng lam ấn tượng, một mặt đứng “chất chơi” thì sẽ không thể sử dụng lam hiệu quả, vì hệ lam chưa bao giờ là chi tiết tách rời khỏi tổng thể ngôi nhà thích ứng với điều kiện nhiệt đới. Vô số ví dụ thực tế đã cho thấy kiểu làm nhà “chọn hình thức đi trước” như vậy, dù thậm chí được đủ kiểu giải thưởng kiến trúc, vẫn lộ ra hàng loạt bất cập trong sử dụng, vật lý kiến trúc, và gây phản cảm về thẩm mỹ của ngôi nhà, cho dù có thể đó là chủ đích ban đầu của tác giả.

Ngay tại các công ty thiết kế mang tính quốc tế của Singapore, Mỹ hay Úc, có thể thấy không ít công trình của họ đã chọn hệ lam là ý tưởng chủ đạo, chi phối ý đồ tổ chức cấu trúc bên trong và hình khối cơ bản của tòa nhà. Điều này tuy thể hiện cá tính rõ nét của thiết kế theo kiểu “nhìn vào nhận ra ngay”, nhưng cũng tạo ra một tâm lý dễ dãi với cách xử lý dùng lam “bọc hết là xong”, không quan tâm đến các khía cạnh công năng và văn hóa đặc thù.