Towards a critique of architecture's contemporaneity

## REVIEW: TOWARDS A CRITIQUE OF ARCHITECTURE'S CONTEMPORANEITY

**Tác giả:** Gevork Hartoonian

### 1. Đặt vấn đề: Kiến trúc đương đại có thực sự "tự do"?

Trong kỷ nguyên số, chúng ta dễ dàng bị choáng ngợp bởi những công trình có hình khối kỳ vĩ, những lớp vỏ bọc bóng bẩy được kiến tạo bởi công nghệ máy tính. Nhưng liệu đó có phải là sự phát triển tự thân của kiến trúc, hay chỉ là sự phục tùng trước vòng xoáy của chủ nghĩa tư bản toàn cầu? Gevork Hartoonian đã mở đầu cuốn sách bằng một gáo nước lạnh để thức tỉnh người đọc: Ông khẳng định thực tiễn kiến trúc ngày nay đang bị cuốn hút và chi phối quá mức bởi "khả năng tái bản kỹ thuật số".

### 2. Trục nội dung cốt lõi: Bốn tiểu luận luận giải bản chất

Để bóc tách "tính đương đại", tác giả không đi vào phân tích xu hướng thiết kế bề nổi, mà chọn quay ngược lịch sử về những năm 1850 – thời điểm bùng nổ vật liệu mới – để mổ xẻ hệ thống lý luận của học giả kinh điển Gottfried Semper. Từ nền tảng đó, Hartoonian triển khai cuốn sách xuyên suốt qua 4 chiều kích trọng yếu:

* **Cấu trúc học (Tectonics) & Lớp vỏ bao che (Cladding):** Xem xét ranh giới giữa bản chất cấu trúc thực và "sự kịch tính hóa" (theatricalization) – nơi kiến trúc biến thành một sân khấu trình diễn hình ảnh.

* **Tính vật chất (Materiality) & Lao động (Labor):** Đây là điểm đắt giá nhất của cuốn sách. Dưới lăng kính của phép biện chứng Marx, tác giả vạch trần "sợi dây liên kết vô hình" giữa kỹ thuật và sức lao động. Ông chỉ ra rằng từ thập niên 1990, khi thế giới số hóa mạnh mẽ, giá trị trao đổi của hàng hóa đã làm lu mờ đi vai trò và bản chất của lao động trong kiến trúc.

### 3. Giá trị thuyết phục của tác phẩm

* **Vượt qua lối mòn của chủ nghĩa hình thức:** Nếu như các nhà phê bình khác thường sa đà vào việc khen chê thẩm mỹ, hình khối (chủ nghĩa hình thức đã dần kiệt quệ), thì Hartoonian lại kéo kiến trúc về với bản chất kinh tế - chính trị và triết học. Cuốn sách giải thích tường tận *vì sao* kiến trúc ngày nay lại rơi vào tình thế tiến thoái lưỡng nan khi đối diện với chủ nghĩa tư bản.

* **Góc nhìn phản biện sâu sắc:** Tác phẩm là lời cảnh báo về xu hướng "chủ nghĩa hiện tại" (presentism) – vị kỷ, chỉ biết đến hiện tại mà cắt đứt sợi dây lịch sử. Đối chiếu lý thuyết thế kỷ XIX với thực tại thế kỷ XXI là một phương pháp luận mẫu mực, giúp người đọc nhìn thấu bản chất của các công trình biểu tượng ngày nay.

### 4. Kết luận

*Towards a Critique of Architecture's Contemporaneity* là một hành trình trí tuệ đầy thử thách nhưng cực kỳ thỏa mãn. Sách không dành cho số đông đọc để giải trí, mà là cuốn cẩm nang bắt buộc phải có trên kệ sách của các nhà nghiên cứu, học viên cao học và những kiến trúc sư muốn tìm kiếm một tư duy phản biện độc lập, vượt thoát khỏi sự thống trị của công nghệ và thương mại hóa.